VĂN TẾ VŨ TIÊN SINH

Nhà nghiên cứu Tuồng : Vũ Ngọc Liễn

Vũ Ngọc Liễn (1924 - 2013)

Ông sinh ngày 18.11.1924 tại thôn Xương Lý (còn gọi là Vũng Nồm), tổng Trung An, huyện Phù Cát - nay thuộc xã Nhơn Lý, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Ông được mọi người xem là nhà “Đào Tấn học” có uy tín. Đào Tấn, một đại thần nhà Nguyễn đất Bình Định mê hát bội hơn mê làm quan, được phong là Hậu Tổ Tuồng, được nhiều người biết đến văn tài là nhờ không ít công sức của nhà nghiên cứu Tuồng : Vũ Ngọc Liễn.

Ngày 28.11.2013 ông qua đời đã để lại sau lưng khoảng trống nối tiếp khảo cứu về tuồng, để lại không ít tiếc thương của người hậu thế ở Bình Định.

Bài văn tế hôm đưa linh ông về miền dị lộ của Giáo viên Văn Trường chuyên Lê Quý Đôn -  Quy Nhơn Trần Hà Nam dưới đây đã khắc họa đủ hình ảnh của một Lão Ngoan Đồng - Vũ Ngọc Liễn.

TỔNG VĨNH THẠNH VÀ CHÁNH TỔNG KHAM

Những năm đầu thế kỷ trước, địa giới của tổng Vĩnh Thạnh, huyện Bình Khê, tỉnh Bình Định bao gồm phần đất cả huyện Vĩnh Thạnh, cộng với phần đất xã Tây Giang, xã Bình Tường của huyện Tây Sơn ngày nay. Tổng là một đơn vị hành chánh xưa, là cấp trung gian giữa huyện và làng xã. Tương đương với cấp Tổng là Thuộc. Thuộc là đơn vị hành chánh bao gồm những ấp, thôn, phường, nậu, man ở vùng ven biển hay miền núi mới vừa khai phá. Tên gọi của nó được bảo lưu từ thời các chúa Trịnh - Nguyễn, dùng để phân biệt với Tổng gồm những thôn, ấp đã được định cư lâu đời. Thuộc còn được dùng để gọi cấp hành chính người Minh Hương (người Hoa) sống trên đất Việt là Trang (làng), Thuộc (tổng), Bang (huyện).

Năm 1832, vua Minh Mệnh thực hiện cải cách hành chánh toàn quốc, Trấn Bình Định được chuyển tên thành Tỉnh Bình Định. Các Ấp trong Trấn cũng được đổi tên, sáp nhập hoặc lập thêm thành thôn xã mới. Trong những năm đó, ấp Vĩnh Long được cải lại tên là thôn Vĩnh Thạnh. Thôn Vĩnh Thạnh với 45 thôn khác cùng nằm trong tổng Thời Hòa của huyện Tuy Viễn.

CÂU ĐỐI DÀI Ở BÌNH ĐỊNH

Cụ Hà Trì - Trần Đình Tân

Câu đối nổi tiếng ở trước cửa lầu Đại Quan do Tôn Nghiêm Ông, một nho sĩ thời Càn Long (1765) sáng tác, được xem là câu đối dài nhất Trung Quốc, có tổng cộng 180 chữ. Ở Việt Nam câu đối dài nhất nước là bao nhiêu chữ? Đó là câu đối do nhà nho Đào Tấn (*) (1845 - 1907) người huyện Tuy Phước tỉnh Bình Định, lúc đang làm tổng đốc An Tĩnh đã lấy danh nghĩa Văn thân Nghệ Tĩnh để viết câu đối điếu Phan Đình Phùng (1896) bằng chữ  Hán tổng cộng 160 chữ. Tại Bình Định cũng có một câu đối viết bằng chữ Hán được xem là câu đối dài và nếu như các tỉnh thành khác hiện tại chưa có câu đối nào dài hơn thì đây cũng có thể xem là câu đối dài thứ hai trong nước nhưng rất ít người biết.

HỌC GIẢ NGUYỄN HIẾN LÊ

Nguyễn Hiến Lê (1912 - 1984)

Theo Wikipedia, “Nguyễn Hiến Lê là một nhà văn, dịch giả, nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục và hoạt động văn hóa độc lập, với 120 tác phẩm sáng tác, biên soạn và dịch thuật thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như giáo dục, văn học, ngữ học, triết học, lịch sử, du ký, gương danh nhân, chính trị, kinh tế ...”

Ngày còn đi học, lớp học trò chúng ta đã từng chăm chăm tìm đọc những trước tác của ông viết về Tự Học, Tự luyện, Học Làm Người …, hoặc những cuốn dịch, viết về kỷ năng sống như Quẳng Gánh Lo Đi Và Vui Sống, Đắc Nhân Tâm, Nghệ Thuật Nói Trước Công Chúng, Tổ Chức Công Việc Theo Khoa Học … là những cuốn sách gối đầu giường của lớp thanh thiếu niên hồi ấy. Lớn lên, sách của ông cũng đã nát theo thời cuộc, họa hoằn lắm mới tìm được, đến với ông qua những cuốn biên soạn về Triết học, Lịch sử như Sử Ký Tư Mã Thiên, Đông Kinh Nghĩa Thục, Tô Đông Pha, Lão Tử … Hầu như thể loại nào cũng có sách của ông. Cả cuộc đời của ông, HỌC và VIẾT, là gương hiếu học, học để biết, để truyền tải kiến thức hữu ích cho thế hệ mai sau.

HAI GIÁO CUA GÁI

Những màn biểu diễn và những tiểu xảo vừa qua ta phải khâm phục sự lì lợm và bạo gan của Hai Giáo, nhưng còn màn "Kỹ thuật khóc" của Hai Giáo mới thật là ấn tượng vô cùng.

Số là sau những màn biểu diễn tôi lại càng muốn gần Hai Giáo hơn. Tôi thường lân la theo chơi với anh Hai. Nhân một buổi trưa quán hớt tóc của ông Trúc vắng người, chỉ có mình tôi và Hai Giáo. Tôi lỷ kỷ hỏi: Anh Hai người ta nói anh có bùa phải không? Hai Giáo cười bảo: Làm gì có chuyện bùa phép. Tôi lại hỏi: Chứ anh không có bùa sao lại dụ được nhiều bà, nhiều cô gái đến thế? Ấy! Ấy! cái ấy không phải là bùa mà là nghệ thuật chú em, hà! Cua gái phải nắm rõ công thức của nó, phải lì lợm, kiên trì: "Nhất lì, nhì đẹp trai" mà. Giàu có mà nhát cũng bỏ, đẹp trai mà nhát cũng bỏ. Nhớ nghen "Nhất lì, nhì đẹp trai".

TÀI VẶT CỦA HAI GIÁO

Hai Giáo lại về lại Phú Phong và xuất hiện ở nhà may Văn Minh của cậu tôi. Có Hai Giáo là có chuyện, tôi vội vàng chạy xuống và ngồi chờ sẵn trong góc để xem chuyện gì sẽ xảy ra.

Hai Giáo bây giờ điềm đạm hơn, ăn mặc tươm tất, áo bỏ trong quần đầu chải dầu láng bong, trên tay Hai Giáo là 1/2 cây thuốc Ruby Queen. Hai Giáo đưa tay giở nụ cười chào mọi người. Hai Giáo để 1/2 cây thuốc trên bàn máy may rồi nói: Tôi có trò này có ai tham gia cho vui! tôi khui gói thuốc, ai hút một mạch liên tục (điếu này vừa tàn thì điếu kia đỏ trên môi, phải liên tục). Ai làm được tôi mất 1/2 cây thuốc. Làm không được tôi lấy 1 gói. Ai chơi được thì chơi không bắt buộc.

HAI GIÁO TỒNG NGỒNG

3. Phi vụ thứ ba:

Về Phú Phong được một thời gian Hai Giáo lại thực hiện một phi vụ vô cùng hấp dẫn và lý thú.

Số là anh Tám Ri mua mảnh đất của ông Chánh Yển Bân, mảnh đất đã được cắt bán nhiều chủ và họ đã cất nhà xong, còn lại mảnh đất của anh Tám Ri rộng chỉ hơn 3 m và dài 12 m. Anh Tám Ri mướn thợ đào móng để xây dựng nhà. Khi anh Tám Ri đào móng bà Kim Tâm đã ngăn chặn lại và bắt phải đào móng cách nhà của bà ta đến 4 - 5 tấc, không được đào móng sát vách của bà ta (nhà bà Kim Tâm đã xây xong và đã xây hết diện tích của bà, lý do bà không cho đào là sợ hư móng, sập nhà bà. Đã năm bảy ngày nay cứ thợ đến đào là bà ta ra giang tay nằm ngửa trên móng dở bài liều mạng là có giỏi thì cứ đào lên xác của bà, cho nên thợ đến nhiều lần và móng vẫn chưa đào được.

MỘT TẤM LÒNG TRONG QUÁCH TẤN

  

THI THOẠI TRONG DI CẢO CỦA NHÀ THƠ QUÁCH TẤN CHƯA CÔNG BỐ

Hiện nay gia đình nhà thơ Quách Tấn còn trân trọng lưu giữ một chiếc hộp chứa 4 món đồ mà thuở sinh tiền nhà thơ đã xem như báu vật. Đó là tập sách Tô Văn Trung Thi Hiệp Chú, tập Lữ Đường Thi, một khúc sừng sơn ngưu, cùng ba lá mận khô. Với đời thường, giữa cuộc sống bon chen tay làm hàm nhai, những món đồ nầy chẳng đáng được xem là báu vật. Nhưng đối với nhà thơ, mỗi báu vật của ông đã có một mảnh đời luôn sống bên cạnh ông, cùng đi với ông trong khung trời của tâm hồn Mùa Cổ Điển.

HAI GIÁO MUỐN CHẾT !

NHỮNG PHI VỤ LÀM ĂN CỦA HAI GIÁO

Văn hóa xếp hàng (!?)

2. Phi vụ thứ hai :

Năm 1965, Hai Giáo lang thang tìm việc ở Buôn Ma Thuột. Công việc làm ăn, cạnh tranh lúc này cũng rất khó khăn. Nhân có sự cạnh tranh giành giựt khách giữa 2 hãng xe Phi Mã và Kim Long. Hãng xe Phi Mã do đã được trưởng thành tôi luyện từ một hãng xe lớn nhất miền Trung lúc bấy giờ là Phi Long - Tiến Lực cho nên đã tích lũy nhiều kinh nghiệm, mánh khóe làm ăn,  thống trị cả đầu mối vận chuyển ở Đắk Lắk. Còn hãng xe Kim Long ế ẩm, gần như cả tháng chỉ chạy cầm chừng.

Hai Giáo quyết định đến xin việc ở hãng Kim Long.

HAI GIÁO MỞ ĐƯỜNG

NHỮNG PHI VỤ LÀM ĂN CỦA HAI GIÁO

Nói đến chuyện làm ăn thì Hai Giáo dở ẹc, là một người thất nghiệp, vô nghề. Hai Giáo lang thang nay đây mai đó sống lây lất qua ngày. Ai mướn gì cũng làm, có những việc người ta mướn Hai Giáo làm mà chắc chỉ có Hai Giáo mới làm được, hồi nhỏ chúng tôi thường gọi đùa là những phi vụ của Anh Hai.

1. Phi vụ thứ nhất :

Năm 1960 có một việc mà tôi cho là phi vụ làm ăn đầu tiên của Hai Giáo ở Phú Phong.

HAI GIÁO ĐẤU ĐÀI

Ảnh minh họa chân dung Hai Giáo

(Các bạn có máy không tương thích với font chữ VNI, đã không đọc được đầy đủ bài viết, vienthong702 là bạn đọc của QTBK đã cất công chuyển mã Unicode bên dưới comment, thật chí tình. Đến nay (02.10.2012) có chút thư thả QTBK đăng lại bài theo mã Unicode).

Năm 1959 khi ấy tôi còn rất nhỏ, nhưng tính rất hiếu kỳ, cho nên mọi hoạt động ở cái thôn bé nhỏ Phú Phong này tôi đều có mặt.

Năm đó huyện Bình Khê tổ chức một võ đài với quy mô rất lớn. Võ sĩ Nguyễn Thái Bảng ở An Vinh được chọn làm thủ đài sẵn sàng thách đấu với tất cả võ sĩ trong huyện, trong tỉnh hay cả các võ sĩ ở các tỉnh bạn lân cận.

Cái võ đài mà tôi được xem lần đầu tiên trong đời đã gây ấn tượng sâu sắc, in mãi trong trí nhớ của tôi. Tôi ấn tượng về võ đài này không phải vì quy mô của nó hay võ sĩ thủ đài, to con vạm vỡ, oai vệ mà lại ấn tượng ở một cặp thi đấu khác. Cặp Lương Văn Giáo - Lê Văn Nhì (Lê Văn Nhì cũng là học trò của cụ Hương Kiểm Mỹ nhưng là thế hệ đàn em của Nguyễn Thái Bảng). Dân chúng cũng rất háo hức chờ xem cặp này; giữa một người không biết võ (Lương Văn Giáo chỉ nổi tiếng là lì lợm, gan dạ, chứ chưa ai thấy Lương Văn Giáo học võ bao giờ, mà lại dám thi đấu với một võ sĩ ở một võ đường tiếng tăm.

Tôi may mắn được cầm tay một người lớn tốt bụng dẫn tôi vào hội trường rồi nhanh chóng len lỏi đến tận sàn đài nhảy lên ngồi ôm một góc cột của sàn đài. Thấy tôi nhỏ con lanh lợi lại lễ phép nên mấy chú cũng cho phép tôi ngồi ở đó để xem cho rõ.

Sau một hai cặp đấu mở màn. Ban tổ chức giới thiệu đến cặp: Lương Văn Giáo - Lê Văn Nhì, không khí hội trường sôi động hẳn lên những tiếng vỗ tay reo hò, những tiếng huýt sáo vang lên không ngớt, Lương Văn Giáo mặc cái quần lụa đỏ, có hai sọc trắng chạy xuống ở hai bên. Đầu chải Bri lăn tin óng mượt bước lên đài chào khán giả. Những tiếng vỗ tay reo hò, huýt sáo lại vang lên không ngớt.

Ban chỉ đạo của Hai Giáo tập trung ở chỗ góc đài tôi đang ngồi gồm: Ông "Ngạnh Alô", ông Năm Láng và ông Sáu Cẩm, ông Ngạnh Alô và ông Năm Láng mặt mày đã đỏ gất. Gường như đã say sau chầu nhấm mở màn ở một quán cóc bên hông hội trường. Chỉ có ông Sáu Cẩm là không có mùi rượu và rất tỉnh táo để chỉ đạo.

Khi vừa làm thủ tục xong. Trọng tài ra hiệu cho hai võ sĩ vào giữa sàn đài, trọng tài cầm tay hai võ sĩ kéo lại gần căn dặn gì đó. Rồi tiếng kẻng vang lên và hiệu lệnh. Hiệp thứ nhất bắt đầu. Trọng tài cho hai võ sĩ chạm tay vào nhau rồi ra hiệu dang tay về hai góc đài. Võ sĩ Lê Văn Nhì chậm rãi đi ngựa, ra quyền chào khán giả. Đến lượt Lương Văn Giáo, anh hạ bộ trung bình múa tay ra quyền chào khán giả. Khi ra quyền tay của Hai Giáo kẹp lại chỉ còn ngón trỏ và ngón giữa vươn ra (thế song xỉ) tay của Hai Giáo vươn cao vẽ vẽ về phía trước như chờ móc mắt đối phương, chân phải giơ cao với thế đi mạnh mẽ, đầy uy lực. Ở dưới đài tiếng ông "Ngạnh Alô" lại vang lên thế "Mãnh hổ hạ sơn" đó. Hoan hô lên bà con ơi! Những tiếng vỗ tay, la ó, huýt sáo lại vang lên rầm rập.

Lê Văn Nhì đi ngựa cao, di chuyển chậm và chắc tiến đến gần Hai Giáo quan sát. Thấy thế đi quyền của Hai Giáo có dáng vẻ đẹp, mạnh, nhưng thực chất xem ra bộ chân thì ngựa ngàng chẳng ra gì. Lê Văn Nhì đá nhứ mấy cái thấy Hai Giáo chẳng có phản xạ thế thần gì nên quyết định tấn công, chỉ mới có những đòn thăm dò sơ sơ mà Hai Giáo đã bị chới với. Rồi với những đòn tới tấp vào mặt, vào vai đã làm Hai Giáo bật ngã xuống sàn đài. Trọng tài nhảy vào giữa can thiệp nên Lê Văn Nhì không tiếp đòn được. Thế rồi tiếng kẻng hết hiệp thứ nhất đã vang lên. Hai Giáo đi chệch choạng về phía góc đài của mình, mặt mày nhiều chỗ đã bầm và mắt phải đã sưng hụp xuống.

Anh Trọng nhảy lên săn sóc cho Hai Giáo. Nào nước, khăn nước quạt tới tấp vào Hai Giáo. Hai Giáo uống một hơi gần hết chai nước rồi ngồi dựa ngửa ra. Anh Trọng đưa hai chân của Hai Giáo gác lên hai đùi của mình xoa bóp lia lịa. Bác Sáu Cẩm nhảy vào xem xét những vết thương của Hai Giáo. Bác dùng tay xoa mấy chỗ bầm rồi vạch mắt phải của Hai Giáo  xem cho kỹ, Bác dùng tay vuốt vuốt lên mắt và bảo: Chịu thua đi cho rồi Hai Giáo! Hai Giáo dõng dạc trả lời: Thua sao được Anh Sáu! Hồi nãy giờ nó đánh tui không mà! Rồi mặc cho những lời khuyên của Bác Sáu, ban chỉ đạo, anh em và cả bà con khán giả nữa. Anh Giáo vẫn tiếp tục thi đấu hiệp 2.

Tiếng kẻng báo hiệu hiệp thi đấu thứ 2 bắt đầu. Hai Giáo ra sàn đấu với một bộ dạng khác. Không còn dùng thế "Song xỉ kỵ song xa" nữa (lúc nhỏ chúng tôi thường chọc thế đưa hai ngón tay móc mắt của anh Hai là vậy) mà bậm gan, xỏ ngón tay cái giữa 2 ngón trỏ vào giữa theo thế "Ngưu giác chỉ". Hạ ngựa thấp xuống, bậm môi lếch dần về phía Lê Văn Nhì. Tiếng ông "Ngạnh Alô" lại vang lên. Thế "Ngư giác chỉ" hoan nghênh lên bà con ơi! Tiếng vỗ tay, la ó, huýt sáo lại vang lên. Lê Văn Nhì không hiểu Hai Giáo dở đòn gì nên đứng hơi xa ra quyền thăm dò. Sau mấy cái đá thử Lê Văn Nhì thấy Hai Giáo vẫn không có miếng đòn gì khác ngoài miếng bậm gan chịu đòn. Lúc bấy giờ Lê Văn Nhì mới tung đòn tay, đòn chân tới tấp vào mặt, vào đầu, vào vai Hai Giáo. Hai Giáo cứ bậm môi lại xáp vô, nhân lúc Lê Văn Nhì ham tấn công nên để trống phần hạ bộ. Hai Giáo liền tung một đòn quyết định. Tôi nghe cái bịch và Lê Văn Nhì ngã ngửa xuống sàn đài. Những tiếng vỗ tay la hò lại vang lên có chen lẫn tiếng "giết chết nó luôn, giết chết nó luôn". Nhưng Hai Giáo không làm thế, không tiếp đòn khi Lê Văn Nhì té ngã mà từ từ bước ra giữa đài đưa cao hai tay xin chịu thua. Những tiếng vỗ tay vẫn còn vang lên. Ông "Ngạnh Alô" thì vẫn nhảy xoay vòng hò hét mà chưa thấy được võ sĩ Lương Văn Giáo đang giơ tay đầu hàng.

Mọi người đều ngỡ ngàng về hành động khó hiểu của anh Hai. Sau này có dịp ngồi chơi với nhau, tôi gợi ý và hỏi anh Hai vì sao làm thế. Anh Hai Giáo trả lời một cách thản nhiên: Đơn giản thôi mà, nó đánh mình trăm cái, ngàn cái thì mình cũng phải đánh được nó một cái chứ!.

 Trần Dzũ Sanh

Bài đăng theo font VNI cũ :

Naêm 1959 khi aáy toâi coøn raát nhoû, nhöng tính raát hieáu kyø, cho neân moïi hoaït ñoäng ôû caùi thoân beù nhoû Phuù Phong naøy toâi ñeàu coù maët.

Naêm ñoù huyeän Bình Kheâ toå chöùc moät voõ ñaøi vôùi quy moâ raát lôùn. Voõ só Nguyeãn Thaùi Baûng ôû An Vinh ñöôïc choïn laøm thuû ñaøi saün saøng thaùch ñaáu vôùi taát caû voõ só trong huyeän, trong tænh hay caû caùc voõ só ôû caùc tænh baïn laân caän.

Caùi voõ ñaøi maø toâi ñöôïc xem laàn ñaàu tieân trong ñôøi ñaõ gaây aán töôïng saâu saéc, in maõi trong trí nhôù cuûa toâi. Toâi aán töôïng veà voõ ñaøi naøy khoâng phaûi vì quy moâ cuûa noù hay voõ só thuû ñaøi, to con vaïm vôõ, oai veä maø laïi aán töôïng ôû moät caëp thi ñaáu khaùc. Caëp Löông Vaên Giaùo - Leâ Vaên Nhì (Leâ Vaên Nhì cuõng laø hoïc troø cuûa cuï Höông Kieåm Myõ nhöng laø theá heä ñaøn em cuûa Nguyeãn Thaùi Baûng). Daân chuùng cuõng raát haùo höùc chôø xem caëp naøy; giöõa moät ngöôøi khoâng bieát voõ (Löông Vaên Giaùo chæ noåi tieáng laø lì lôïm, gan daï, chöù chöa ai thaáy Löông Vaên Giaùo hoïc voõ bao giôø, maø laïi daùm thi ñaáu vôùi moät voõ só ôû moät voõ ñöôøng tieáng taêm).

Toâi may maén ñöôïc caàm tay moät ngöôøi lôùn toát buïng daãn toâi vaøo hoäi tröôøng roài nhanh choùng len loûi ñeán taän saøn ñaøi nhaûy leân ngoài oâm moät goùc coät cuûa saøn ñaøi. Thaáy toâi nhoû con lanh lôïi laïi leã pheùp neân maáy chuù cuõng cho pheùp toâi ngoài ôû ñoù ñeå xem cho roõ.

Sau moät hai caëp ñaáu môû maøn. Ban toå chöùc giôùi thieäu ñeán caëp: Löông Vaên Giaùo - Leâ Vaên Nhì, khoâng khí hoäi tröôøng soâi ñoäng haún leân nhöõng tieáng voã tay reo hoø, nhöõng tieáng huyùt saùo vang leân khoâng ngôùt, Löông Vaên Giaùo maëc caùi quaàn luïa ñoû, coù hai soïc traéng chaïy xuoáng ôû hai beân. Ñaàu chaûi Bri laên tin oùng möôït böôùc leân ñaøi chaøo khaùn giaû. Nhöõng tieáng voã tay reo hoø, huyùt saùo laïi vang leân khoâng ngôùt.

Ban chæ ñaïo cuûa Hai Giaùo taäp trung ôû choã goùc ñaøi toâi ñang ngoài goàm: OÂng "Ngaïnh Aloâ", oâng Naêm Laùng vaø oâng Saùu Caåm, oâng Ngaïnh Aloâ vaø oâng Naêm Laùng maët maøy ñaõ ñoû gaát. Göôøng nhö ñaõ say sau chaàu nhaám môû maøn ôû moät quaùn coùc beân hoâng hoäi tröôøng. Chæ coù oâng Saùu Caåm laø khoâng coù muøi röôïu vaø raát tænh taùo ñeå chæ ñaïo.

Khi vöøa laøm thuû tuïc xong. Troïng taøi ra hieäu cho hai voõ só vaøo giöõa saøn ñaøi, troïng taøi caàm tay hai voõ só keùo laïi gaàn caên daën gì ñoù. Roài tieáng keûng vang leân vaø hieäu leänh. Hieäp thöù nhaát baét ñaàu. Troïng taøi cho hai voõ só chaïm tay vaøo nhau roài ra hieäu dang tay veà hai goùc ñaøi. Voõ só Leâ Vaên Nhì chaäm raõi ñi ngöïa, ra quyeàn chaøo khaùn giaû. Ñeán löôït Löông Vaên Giaùo, anh haï boä trung bình muùa tay ra quyeàn chaøo khaùn giaû. Khi ra quyeàn tay cuûa Hai Giaùo keïp laïi chæ coøn ngoùn troû vaø ngoùn giöõa vöôn ra (theá song xæ) tay cuûa Hai Giaùo vöôn cao veõ veõ veà phía tröôùc nhö chôø moùc maét ñoái phöông, chaân phaûi giô cao vôùi theá ñi maïnh meõ, ñaày uy löïc. ÔÛ döôùi ñaøi tieáng oâng "Ngaïnh Aloâ" laïi vang leân theá "Maõnh hoå haï sôn" ñoù. Hoan hoâ leân baø con ôi! Nhöõng tieáng voã tay, la où, huyùt saùo laïi vang leân raàm raäp.

Leâ Vaên Nhì ñi ngöïa cao, di chuyeån chaäm vaø chaéc tieán ñeán gaàn Hai Giaùo quan saùt. Thaáy theá ñi quyeàn cuûa Hai Giaùo coù daùng veû ñeïp, maïnh, nhöng thöïc chaát xem ra boä chaân thì ngöïa ngaøng chaúng ra gì. Leâ Vaên Nhì ñaù nhöù maáy caùi thaáy Hai Giaùo chaúng coù phaûn xaï theá thaàn gì neân quyeát ñònh taán coâng, chæ môùi coù nhöõng ñoøn thaêm doø sô sô maø Hai Giaùo ñaõ bò chôùi vôùi. Roài vôùi nhöõng ñoøn tôùi taáp vaøo maët, vaøo vai ñaõ laøm Hai Giaùo baät ngaõ xuoáng saøn ñaøi. Troïng taøi nhaûy vaøo giöõa can thieäp neân Leâ Vaên Nhì khoâng tieáp ñoøn ñöôïc. Theá roài tieáng keûng heát hieäp thöù nhaát ñaõ vang leân. Hai Giaùo ñi cheäch choaïng veà phía goùc ñaøi cuûa mình, maët maøy nhieàu choã ñaõ baàm vaø maét phaûi ñaõ söng huïp xuoáng.

Anh Troïng nhaûy leân saên soùc cho Hai Giaùo. Naøo nöôùc, khaên nöôùc quaït tôùi taáp vaøo Hai Giaùo. Hai Giaùo uoáng moät hôi gaàn heát chai nöôùc roài ngoài döïa ngöûa ra. Anh Troïng ñöa hai chaân cuûa Hai Giaùo gaùc leân hai ñuøi cuûa mình xoa boùp lia lòa. Baùc Saùu Caåm nhaûy vaøo xem xeùt nhöõng veát thöông cuûa Hai Giaùo. Baùc duøng tay xoa maáy choã baàm roài vaïch maét phaûi cuûa Hai Giaùo  xem cho kyõ, Baùc duøng tay vuoát vuoát leân maét vaø baûo: Chòu thua ñi cho roài Hai Giaùo! Hai Giaùo doõng daïc traû lôøi: Thua sao ñöôïc Anh Saùu! Hoài naõy giôø noù ñaùnh tui khoâng maø! Roài maëc cho nhöõng lôøi khuyeân cuûa Baùc Saùu, ban chæ ñaïo, anh em vaø caû baø con khaùn giaû nöõa. Anh Giaùo vaãn tieáp tuïc thi ñaáu hieäp 2.

Tieáng keûng baùo hieäu hieäp thi ñaáu thöù 2 baét ñaàu. Hai Giaùo ra saøn ñaáu vôùi moät boä daïng khaùc. Khoâng coøn duøng theá "Song xæ kî song xa" nöõa (luùc nhoû chuùng toâi thöôøng choïc theá ñöa hai ngoùn tay moùc maét cuûa anh Hai laø vaäy) maø baäm gan, xoû ngoùn tay caùi giöõa 2 ngoùn troû vaøo giöõa theo theá "Ngöu giaùc chæ". Haï ngöïa thaáp xuoáng, baäm moâi leách daàn veà phía Leâ Vaên Nhì. Tieáng oâng "Ngaïnh Aloâ" laïi vang leân. Theá "Ngö giaùc chæ" hoan ngheânh leân baø con ôi! Tieáng voã tay, la où, huyùt saùo laïi vang leân. Leâ Vaên Nhì khoâng hieåu Hai Giaùo dôû ñoøn gì neân ñöùng hôi xa ra quyeàn thaêm doø. Sau maáy caùi ñaù thöû Leâ Vaên Nhì thaáy Hai Giaùo vaãn khoâng coù mieáng ñoøn gì khaùc ngoaøi mieáng baäm gan chòu ñoøn. Luùc baáy giôø Leâ Vaên Nhì môùi tung ñoøn tay, ñoøn chaân tôùi taáp vaøo maët, vaøo ñaàu, vaøo vai Hai Giaùo. Hai Giaùo cöù baäm moâi laïi xaùp voâ, nhaân luùc Leâ Vaên Nhì ham taán coâng neân ñeå troáng phaàn haï boä. Hai Giaùo lieàn tung moät ñoøn quyeát ñònh. Toâi nghe caùi bòch vaø Leâ Vaên Nhì ngaõ ngöûa xuoáng saøn ñaøi. Nhöõng tieáng voã tay la hoø laïi vang leân coù chen laãn tieáng "gieát cheát noù luoân, gieát cheát noù luoân". Nhöng Hai Giaùo khoâng laøm theá, khoâng tieáp ñoøn khi Leâ Vaên Nhì teù ngaõ maø töø töø böôùc ra giöõa ñaøi ñöa cao hai tay xin chòu thua. Nhöõng tieáng voã tay vaãn coøn vang leân. OÂng "Ngaïnh Aloâ" thì vaãn nhaûy xoay voøng hoø heùt maø chöa thaáy ñöôïc voõ só Löông Vaên Giaùo ñang giô tay ñaàu haøng.

Moïi ngöôøi ñeàu ngôõ ngaøng veà haønh ñoäng khoù hieåu cuûa anh Hai. Sau naøy coù dòp ngoài chôi vôùi nhau, toâi gôïi yù vaø hoûi anh Hai vì sao laøm theá. Anh Hai Giaùo traû lôøi moät caùch thaûn nhieân: Ñôn giaûn thoâi maø, noù ñaùnh mình traêm caùi, ngaøn caùi thì mình cuõng phaûi ñaùnh ñöôïc noù moät caùi chöù!.

Trần Dzũ Sanh

HAI GIÁO GIẢI VÂY

Lương Văn Giáo là một nhân vật của đất Phú Phong có những hành trạng mà trước đây kẻ khen, người chê lẫn lộn. Dưới ngòi bút của Anh Trần Dzũ Sanh, truyện ANH HAI GIÁO khắc họa lại được hình ảnh mang đủ chất nghĩa khí, hào sảng, nhưng cũng có chút bụi đời, nhiều khi mang hơi hướng Chí Phèo của nhân vật Bình Khê quãng giữa thế kỷ trước.

QuangTrungBinhKhe xin phép anh Trần Dzũ Sanh trích đăng truyện của anh làm nhiều kỳ. Mỗi đoản truyện của anh hy vọng đem lại cho người đọc một chút thú vị như anh đã giới thiệu :

(Các bạn có máy không tương thích với font chữ VNI, đã không đọc được đầy đủ bài viết, vienthong702 là bạn đọc của QTBK đã cất công chuyển mã Unicode bên dưới comment, thật chí tình. Đến nay (02.10.2012) có chút thư thả QTBK đăng lại bài theo mã Unicode).

Anh Hai Giáo tên thật là Lương Văn Giáo, sinh năm 1939, tại thôn Phú Hiệp, xã Bình Phú. Nay là khối Phú Văn, thị trấn Phú Phong. Lương Văn Giáo là một người "Tứ cố vô thân", sống lang bạt nay đây mai đó, đến nay đã chết mà không có người hương khói. Nhưng qua các câu chuyện của Hai Giáo, tôi nghĩ sẽ cho bạn những phút giây thư giãn, thoải mái, thú vị.

HAI GIÁO GIẢI VÂY CHO ĐỘI BÓNG ĐÁ

Vào tháng 10 năm 1959 đội bóng đá Phú Phong được An Thái mời thi đấu giao hữu nhân một ngày lễ lớn. Đội bóng đá Phú Phong đi An Thái với một lực lượng cổ động viên hùng hậu (tất nhiên trong đó không thể thiếu tôi và anh Hai Giáo).

Trận đấu đang diễn ra hết sức gay cấn hấp dẫn, những tiếng hoan hô, reo hò không ngớt đang cổ vũ cho hai đội. Đã sang đến quá nửa hiệp 2 mà vẫn chưa đội nào mở được tỉ số, thì bỗng dưng số 5 đội trưởng của đội An Thái ngã xuống đất giãy giụa một cách đau đớn. Cổ động viên của An Thái chạy vào sân để săn sóc cho cầu thủ số 5 (cầu thủ số 5 là anh Thái Giáo Nhật đội trưởng và là thần tượng, linh hồn của đội An Thái). Sau khi được săn sóc khỏe lại, câu nói đầu tiên của anh Nhật là: Thằng số 9 nó chơi xấu.

Những tiếng la hét của cổ động viên An Thái là: Đánh chết thằng số 9 ! Đánh chết thằng số 9 ! lại vang lên càng lúc càng nhiều, số cổ động viên quá khích của An Thái bắt đầu chạy qua khu vực đội bóng Phú Phong để tìm số 9. Số 9 của Phú Phong lúc ấy đã nhanh chóng cởi áo mặc áo thường và lẩn vào số đông cổ động viên Phú Phong. Cổ động viên An Thái đã kéo đến càng lúc càng đông cứ la hét đòi đánh chết thằng số 9, không khí lúc đó đã rất nóng và đã có vài xô xát.

Lúc ấy thì bỗng dưng có một số 9 khác của Phú Phong chạy từ khu vực lộn xộn băng qua sân. Số 9 kia rồi, số 9 kia rồi! Cổ động viên An Thái lập tức quay lại và chạy theo số 9. Đánh chết số 9! Đánh chết số 9! Đám đông đang bao vây đội Phú Phong đã giãn ra và đều chạy theo số 9 (giả) nhờ thế đội Phú Phong và cổ động viên đã được giải vây an toàn. Còn số 9 giả cứ chạy ngược theo hướng tây nam đường vào Cù Lâm Nam đến Quốc lộ 19.

Khi chạy đến Cù Lâm Nam, Hai Giáo đã bị nhóm quá khích đuổi kịp và nện cho Hai Giáo một trận đòn nhừ tử. Khi Hai Giáo đã nằm sóng soãi dưới đất. Một người hơi lớn tuổi lật ngửa Hai Giáo lên và bảo: Lầm rồi, đây không phải là thằng số 9. Thằng số 9 kia to, mập hơn thằng này rất nhiều. Khi đã phát hiện là đã đánh lầm người. Một vài người đã khiêng Hai Giáo vào một nhà dân để săn sóc và tối hôm đó Hai Giáo đã về Phú Phong và xuất hiện ở quán hớt tóc ông Trúc (quán được dựng dưới một cây vông cổ thụ, bóng vông che mát toàn bộ quán cả ngày. Nơi đây thanh niên thường tụ tập hàng ngày để tán gẫu, đánh cờ, đánh bài hay uống rượu. Nơi đây là trung tâm nghe nhìn và phát tán tin tức nhanh nhất ở Phú Phong).

Tôi là một thính giả nhiệt tình nhất, đứng ôm sát vào một trụ của quán gần bên cái ghế Hai Giáo ngồi rồi trố mắt, há miệng theo dõi từng lời nói cử chỉ của anh Hai. Hai Giáo kể xong chuyện giải vây cho đội bóng, những tràng vỗ tay lại vang lên, lúc ấy bác Hai Hà đến tay cầm theo chai rượu góc tư. Bác đi vào gần Hai Giáo, vỗ vai Hai Giáo và bảo: Anh em cổ động viên và đội bóng Phú Phong (nhất là Năm Điệu) rất phấn khích và nể phục hành động "Lê Lai cứu bồ" của chú mày, những tiếng vỗ tay lại vang lên. Bác cầm mấy chục bạc dúi vào túi áo anh Hai và đưa cho anh Hai chai rượu và bảo: Đây chỉ là phần thưởng tinh thần, uống đi cho giải mỏi rồi mai mình còn gặp lại, uống đi rồi về nghỉ. Hai Giáo cầm chai rượu tu một hơi đã hơn một nửa. Hai Giáo cầm chai rượu trên tay chào mọi người rồi lửng thửng đi vào đường bàu Bà Lặng về nhà ...

Trần Dzũ Sanh

Bài đăng theo font VNI cũ :

Anh Hai Giaùo teân thaät laø Löông Vaên Giaùo, sinh naêm 1939, taïi thoân Phuù Hieäp, xaõ Bình Phuù. Nay laø khoái Phuù Vaên, thò traán Phuù Phong. Löông Vaên Giaùo laø moät ngöôøi "Töù coá voâ thaân", soáng lang baït nay ñaây mai ñoù, ñeán nay ñaõ cheát maø khoâng coù ngöôøi höông khoùi. Nhöng qua caùc caâu chuyeän cuûa Hai Giaùo, toâi nghó seõ cho baïn nhöõng phuùt giaây thö giaõn, thoaûi maùi, thuù vò. (Trần Dzũ Sanh)

HAI GIÁO GIẢI VÂY CHO ĐỘI BÓNG ĐÁ

Vaøo thaùng 10 naêm 1959 ñoäi boùng ñaù Phuù Phong ñöôïc An Thaùi môøi thi ñaáu giao höõu nhaân moät ngaøy leã lôùn. Ñoäi boùng ñaù Phuù Phong ñi An Thaùi vôùi moät löïc löôïng coå ñoäng vieân huøng haäu (taát nhieân trong ñoù khoâng theå thieáu toâi vaø anh Hai Giaùo).

Traän ñaáu ñang dieãn ra heát söùc gay caán haáp daãn, nhöõng tieáng hoan hoâ, reo hoø khoâng ngôùt ñang coå vuõ cho hai ñoäi. Ñaõ sang ñeán quaù nöûa hieäp 2 maø vaãn chöa ñoäi naøo môû ñöôïc tæ soá, thì boãng döng soá 5 ñoäi tröôûng cuûa ñoäi An Thaùi ngaõ xuoáng ñaát giaõy giuïa moät caùch ñau ñôùn. Coå ñoäng vieân cuûa An Thaùi chaïy vaøo saân ñeå saên soùc cho caàu thuû soá 5 (caàu thuû soá 5 laø anh Thaùi Giaùo Nhaät ñoäi tröôûng vaø laø thaàn töôïng, linh hoàn cuûa ñoäi An Thaùi). Sau khi ñöôïc saên soùc khoûe laïi, caâu noùi ñaàu tieân cuûa anh Nhaät laø: Thaèng soá 9 noù chôi xaáu.

Nhöõng tieáng la heùt cuûa coå ñoäng vieân An Thaùi laø: Ñaùnh cheát thaèng soá 9 ! Ñaùnh cheát thaèng soá 9 ! laïi vang leân caøng luùc caøng nhieàu. Soá coå ñoäng vieân quaù khích cuûa An Thaùi baét ñaàu chaïy qua khu vöïc ñoäi boùng Phuù Phong ñeå tìm soá 9. Soá 9 cuûa Phuù Phong luùc aáy ñaõ nhanh choùng côûi aùo maëc aùo thöôøng vaø laån vaøo soá ñoâng coå ñoäng vieân Phuù Phong. Coå ñoäng vieân An Thaùi ñaõ keùo ñeán caøng luùc caøng ñoâng cöù la heùt ñoøi ñaùnh cheát thaèng soá 9, khoâng khí luùc ñoù ñaõ raát noùng vaø ñaõ coù vaøi xoâ xaùt.

Luùc aáy thì boãng döng coù moät soá 9 khaùc cuûa Phuù Phong chaïy töø khu vöïc loän xoän baêng qua saân. Soá 9 kia roài, soá 9 kia roài! Coå ñoäng vieân An Thaùi laäp töùc quay laïi vaø chaïy theo soá 9. Ñaùnh cheát soá 9! Ñaùnh cheát soá 9!

Ñaùm ñoâng ñang bao vaây ñoäi Phuù Phong ñaõ giaõn ra vaø ñeàu chaïy theo soá 9 (giaû), nhôø theá ñoäi Phuù Phong vaø coå ñoäng vieân ñaõ ñöôïc giaûi vaây an toaøn. Coøn soá 9 giaû cöù chaïy ngöôïc theo höôùng taây nam ñöôøng vaøo Cuø Laâm Nam ñeán Quoác loä 19.

Khi chaïy ñeán Cuø Laâm Nam, Hai Giaùo ñaõ bò nhoùm quaù khích ñuoåi kòp vaø neän cho Hai Giaùo moät traän ñoøn nhöø töû. Khi Hai Giaùo ñaõ naèm soùng soaõi döôùi ñaát. Moät ngöôøi hôi lôùn tuoåi laät ngöûa Hai Giaùo leân vaø baûo: Laàm roài, ñaây khoâng phaûi laø thaèng soá 9. Thaèng soá 9 kia to, maäp hôn thaèng naøy raát nhieàu. Khi ñaõ phaùt hieän laø ñaõ ñaùnh laàm ngöôøi. Moät vaøi ngöôøi ñaõ khieâng Hai Giaùo vaøo moät nhaø daân ñeå saên soùc vaø toái hoâm ñoù Hai Giaùo ñaõ veà Phuù Phong vaø xuaát hieän ôû quaùn hôùt toùc oâng Truùc (quaùn ñöôïc döïng döôùi moät caây voâng coå thuï, boùng voâng che maùt toaøn boä quaùn caû ngaøy. Nôi ñaây thanh nieân thöôøng tuï taäp haøng ngaøy ñeå taùn gaãu, ñaùnh côø, ñaùnh baøi hay uoáng röôïu. Nôi ñaây laø trung taâm nghe nhìn vaø phaùt taùn tin töùc nhanh nhaát ôû Phuù Phong).

Toâi laø moät thính giaû nhieät tình nhaát, ñöùng oâm saùt vaøo moät truï cuûa quaùn gaàn beân caùi gheá Hai Giaùo ngoài roài troá maét, haù mieäng theo doõi töøng lôøi noùi cöû chæ cuûa anh Hai. Hai Giaùo keå xong chuyeän giaûi vaây cho ñoäi boùng, nhöõng traøng voã tay laïi vang leân, luùc aáy baùc Hai Haø ñeán tay caàm theo chai röôïu goùc tö. Baùc ñi vaøo gaàn Hai Giaùo, voã vai Hai Giaùo vaø baûo: Anh em coå ñoäng vieân vaø ñoäi boùng Phuù Phong (nhaát laø Naêm Ñieäu) raát phaán khích vaø neå phuïc haønh ñoäng "Leâ Lai cöùu boà" cuûa chuù maøy, nhöõng tieáng voã tay laïi vang leân. Baùc caàm maáy chuïc baïc duùi vaøo tuùi aùo anh Hai vaø ñöa cho anh Hai chai röôïu vaø baûo: Ñaây chæ laø phaàn thöôûng tinh thaàn, uoáng ñi cho giaûi moûi roài mai mình coøn gaëp laïi, uoáng ñi roài veà nghæ. Hai Giaùo caàm chai röôïu tu moät hôi ñaõ hôn moät nöûa. Hai Giaùo caàm chai röôïu treân tay chaøo moïi ngöôøi roài löûng thöûng ñi vaøo ñöôøng baøu Baø Laëng veà nhaø...

Trần Dzũ Sanh

BÀI VĂN BIA CA NGỢI CÔNG ĐỨC QUANG TRUNG HOÀNG ĐẾ

Tượng Quang Trung và Bài Ký được phục dựng ở sân trường Quang Trung Tây Sơn

Ngày 29 tháng 7 Âm lịch hằng năm là húy nhật của Quang Trung Hoàng Đế.

Người dân Bình Khê – Tây Sơn luôn tưởng tiếc, kính nhớ ân đức Nhà Tây Sơn. Thời vương triều Nguyễn, người dân ở đây đã dám bí mật thờ ba ngài ngay trong đình làng Kiên Mỹ.

Đầu thập niên 60 thế kỷ trước, trên nền đình làng đổ nát ấy, Đền thờ Tam Kiệt Tây Sơn đã được dân sở tại dựng lên, trước sân có đặt tượng bán thân của Quang Trung Hoàng Đế, và dựng Bi Đình (nhà bia) có bài văn bia tán tụng công đức của Ngài. Xuân kỳ Thu tế, cũng như hằng năm địa phương đều tổ chức hiệp kỵ Ba ngài vào ngày Rằm tháng 11 Âm lịch, tổ chức kỷ niệm Chiến Thắng Đống Đa ngày mồng 5 tháng Giêng, ngày nầy vào thưở đó khách khắp nơi đổ xô về đây tham dự lễ hội, ngựa xe như nước chảy…

Sau 1975, Đền thờ được tu tạo, có xây thêm Bảo Tàng Quang Trung bên cạnh, nhưng Bi Đình cũng như bài văn bia không hiện diện nơi đây nữa. Thật tiếc, thật khó cho giới văn chương muốn tìm hiểu những công trình văn học xưa, muốn tìm hiểu tấm lòng của người dân ở đây thể hiện qua bi văn ghi nhận công đức của Quang Trung Hoàng đế. Bài văn ngày ấy do Quách Tấn chấp bút vào năm 1961. Đã hơn 50 năm, cũng đủ thời gian để bài viết theo thể biền ngẫu nầy trở thành một món đồ cổ đặc sắc của địa phương.

- Năm 1988, Bài văn được in lại trong cuốn Nhà Tây Sơn của Quách Tấn - Quách Giao, lúc bấy giờ cụ Quách tự sửa một vài chỗ. Chẳng hạn câu nói về năm vua Quang Trung băng hà:

- Câu cũ là : Quy thần năm Nhâm Tý

- Câu mới là : Thừa long năm Nhâm Tý

Nói chung, những chỗ không có sửa thì do sách được in vào thời điểm mà kỷ thuật in ấn còn lạc hậu, nhà xuất bản còn hời hợt, nên sách có quá nhiều lỗi chính tả. Và dĩ nhiên đã tam sao thì dễ thất bổn, việc sao in lại bài văn cũng có nhiều từ sai lệch.

- Về báo chí thì sau đó có một số trang mạng, như trang báo Điện tử Bình Định hồi ấy cũng cho đăng bài văn trong cuốn Nhà Tây Sơn. Nhưng bài văn được đăng dưới dạng câu cú tràng giang đại hải, không đúng cách trình bày thể văn nầy (!?), không trân trọng những gì mà người xưa đã cẩn trọng  viết về Hoàng Đế Quang Trung.

- Một thời gian sau, Trường THPT Quang Trung Tây Sơn của huyện nhà có dựng tượng Quang Trung Hoàng Đế theo mẫu cũ ở Điện Tây Sơn, cho dựng bia chép lại Bài kỷ đó đặt trong sân trường. Đây là việc làm có ý nghĩa, đáng trân trọng. Nhưng tiếc là bài văn ghi trên bia cũng mang những sai lệch trầm trọng, nội dung có nhiều chỗ sửa không đúng với bản gốc.

Ngay như bi văn có thể hiện tiêu đề : BI ĐÌNH KHẮC BÀI KỶ TÁN TỤNG CÔNG ĐỨC NHÀ VUA (!?). Ngữ nghĩa trên nguyên trong cuốn Nhà Tây Sơn là diễn đạt ý : “Ngày xưa trước sân điện Tây Sơn có Nhà bia (Bi đình), trong Nhà bia có dựng tấm bia khắc Bài kỷ”. Bê nguyên câu văn đó đưa vào làm tiêu đề cho bi văn là không đúng nghĩa. Nó cũng không đúng cách làm, vì văn bia ngày xưa không có tiêu đề.

...

Gắng sao lục lại và vụng về chú giải những điển tích xưa sử dụng trong bài Ký, một việc không lớn, nhưng mặt nào đó giúp cho lớp trẻ Tây Sơn đọc được chuyện xưa, biết người xưa, tự nghĩ cũng là việc nên làm … Chỉ mong được góp ý, bổ sung, để bài văn bia của nhân dân Bình Khê ngày xưa được trọn vẹn, được đi vào lòng người.

ANH HÙNG MAI XUÂN THƯỞNG VÀ BÀI THƠ TUYỆT MỆNH

Anh hùng Mai Xuân Thưởng là một trong những sĩ phu hưỏng ứng phong trào Cần Vương chống Pháp. Ông sinh năm Canh Thân 1860, người thôn Phú Lạc, xã Bình Thành, huyện Bình Khê, tỉnh Bình Định. Thôn Phú Lạc còn di tích vườn cam của ông bà Hồ Phi Phúc - Nguyễn Thị Đồng, là thân sinh và thân mẫu của ba anh em nhà Tây Sơn. Thân phụ của Mai Xuân Thưởng là Mai Xuân Tín, làm Bố chánh xứ Cao Bằng, khi mất được vua Tự Đức ban sắc truy tặng 4 chữ Trung Thuận Đại Phu.

NHÀ THƠ THÂM TÂM

Thâm Tâm Nguyễn Tuấn Trình - 1949

Thâm Tâm là một trong tam anh thời tiền chiến, bên cạnh Nguyễn Bính và Trần Huyền Trân. Họ là ba người bạn thơ thân nhau nhất.

Nếu Xuân Diệu cùng nhóm Tự Lực Văn Ðoàn mang vào văn học thời đó tình đôi lứa với những ảnh hưởng Tây Phương chói chang, trong âm thanh sình sịch của “ô-tô,” thì Thâm Tâm và hai bạn sống với không khí hào sảng của võ hiệp, không thực sự kiếm cung nhưng đến với đời bằng bút mực giang hồ, khổ công lập thân từ văn chương, lui tới với nhau bằng chữ nghĩa.

NGUYỄN HỮU CHỈNH - CHỈ VÌ CÁI THẾ

Lịch sử là một quá trình nhận thức và nhận thức lại, trên cơ sở sử liệu, mỗi giai đoạn lịch sử, căn cứ tình hình chính trị - xã hội có sử luận khác nhau. Về  sự nghiệp triều Tây Sơn và vua Quang Trung, một nhân vật phản diện được nhắc đến là Nguyễn Hữu Chỉnh.

Không biết suy luận thế nào mà câu ca dao đậm màu sắc tình duyên :

Ai đem con sáo sang sông

Để cho con sáo sổ lồng bay xa

CÓ MỘT NGƯỜI TÙ ĐỘC ĐÁO

KonTum - Tranh của Nguyễn Như Khôi

Trong hồi ký Từ Hà Tĩnh đến nhà đày Kon Tum, Ngô Đức Đệ có nhắc một số người hoạt động cách mạng bị thực dân Pháp và chính phủ Nam triều đày lên Kon Tum trước mình (trước tháng 6-1930). Trong đó có một người tù rất độc đáo, có khả năng cảm hóa người khác, kể cả kẻ “đối trọng” với mình. - Ấy là Đồng Sỹ Bình.

7 MÓN ĂN KINH DỊ

Từ Hy Thái Hậu (1835 - 1908)

Trên thế giới có hàng ngàn bữa tiệc sang trọng, lạ lùng, tốn kém. Nhưng khi nói đến chuyện ăn uống, tiệc tùng, phải kể người Trung Hoa dẫn đầu, cầu kỳ nhất. Thế gian có câu “Ăn cơm Tàu, ở nhà Tây, đi xe Huê Kỳ, cưới vợ Nhật Bổn” hay “Cơm Tầu, vợ Nhật, nhà Anh, lương Mỹ”

Và trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại cho đến ngày nay, chưa có yến tiệc nào linh đình, trọng thể, vĩ đại… bằng tiệc Xuân năm Giáp Tuất (1874) do Từ Hi Thái Hậu (Tây Thái Hậu), đời nhà Thanh Trung Hoa, tổ chức để khoản đãi phái đoàn Sứ Thần, tướng lãnh của 8 quốc gia Tây phương (Đức, Ý, Nhật, Nga, Anh, Pháp, Mỹ, Áo-Hung). Tiệc sử dụng 1750 người phục vụ, tốn kém tương đương 374 ngàn lượng vàng ròng, gồm 400 thực khách, trong đó có 212 khách của bát quốc liên minh. Đại tiệc kéo dài suốt 7 ngày đêm bắt đầu từ giao thừa (12 giờ đêm) Tết nguyên đán Giáp Tuất.

BÀ CHÚA THƠ NÔM

Thiếu nữ ngủ ngày -Tranh của Bùi xuân Phái

Trong lịch sử thơ ca Việt Nam, thơ Hồ Xuân Hương lóe sáng như một vì sao rực rỡ giữa bầu trời văn học. Nói đến nữ sĩ Hồ Xuân Hương là nói đến cái chất tinh quái, ngỗ nghịch đầy thi vị. Yêu thơ Hồ Xuân Hương là yêu cái hồn nghệ thuật dùng từ, chơi chữ, nói lái tục mà thanh không một nhà thơ nào có thể so sánh được . Chính vì thế, người đời suy tôn là “ Bà Chúa Thơ Nôm “ !

Hồ Xuân Hương (1782 - 1822) sinh ra và lớn lên vào thời đại phong kiến “Lê suy - Nguyễn sơ “ cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19. Nước nhà đầy biến loạn, dân tình cơ cực, vua quan bất tài, xu nịnh.

Chính “thời thế tạo anh hùng”, văn học sử trong giai đoạn này sản sinh nhiều nhà thơ kiệt xuất như Nguyễn Du, Ngọc Hân Công Chúa, Đoàn Thị Điểm ….

HÀ GIAO VÀ TÔI

Hà Giao  (1937 - 2011)

Cuối năm 1981, Sở Văn hoá Thông tin Nghĩa Bình xuất bản quyển THƠ CA YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG NGHĨA BÌNH I. Thấy trong sách này có trích đăng nhiều bài thơ của các Danh nhân Bình Định có mặt trong sách NHÂN VẬT BÌNH ĐỊNH của tôi xuất bản năm 1971, văn hữu Trần Nhâm Thân liền mua tặng tôi một quyển với lời đề tặng: “Mua tặng anh Đặng Quí Địch tập sách này để thấy đưa con tinh thần – NHÂN VẬT BÌNH ĐỊNH – đã ăn nói với đời”.

Vài tháng sau đó, chẳng biết nhà báo Phạm Cao Viết Hiền hỏi ai mà biết được tôi đang ẩn cư tại thôn Bình Chương xã Hoài Đức huyện Hoài Nhơn nên đã đến tận nhà thăm tôi. Anh về Quy Nhơn liền viết bài “đã tìm gặp tác giả NHÂN VẬT BÌNH ĐỊNH” rồi cho đăng trên báo Nghĩa Bình.