Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu
Trang Giao Lưu Cựu HS Trung Học Quang Trung Bình Khê - Bình Định

Thứ Năm, 3 tháng 8, 2017

BÊN BỜ SÔNG CÔN - GÁI PHÚ PHONG NGỒI TRONG DỆT LỤA


Theo một câu ca xưa cho thấy đất Phú Phong, thị trấn của huyện Tây Sơn, Bình Định, từ lâu nó đã nổi tiếng với nghề ươm tơ dệt lụa :

Gái Phú Phong ngồi trong dệt lụa
Gái Cây Dừa cấy lúa quanh năm

Đất Phú Phong ngày xưa gọi là Cây Cốc. Còn vùng Định Quang, Định Bình của huyện Vĩnh Thạnh bây giờ, ngày xưa gọi là Cây Dừa. Cách gọi nầy là cách dân gian gọi theo tên cái Chợ có ở trong vùng. Chợ tại mỗi địa phương hồi ấy không nhóm họp hằng ngày như bây giờ. Chợ ngày xưa chia nhau nhóm theo phiên, nghĩa là chợ họp đúng ngày đã định trong tháng. Tên những chợ phiên phải luôn nằm trên đầu môi của cư dân. Phải biết và nhớ phiên chợ, hòng để đúng ngày mang sản phẩm đến đó bán, hoặc đến để sắm sửa những vật dụng, thức ăn cần thiết.

Thứ Bảy, 29 tháng 7, 2017

TIẾNG CHIM KÊU BÊN BỜ SÔNG CÔN


Ở Bình Định nay còn lưu truyền lại câu ca xưa:

Củ lang Đồng Phó
Đỗ phộng Hà Nhung
Chàng bòn thiếp mót đổ chung một gùi
Chẳng qua duyên nợ sụt sùi
Chàng giận chàng đá cái gùi lăn đi
Chim kêu dưới suối Từ Bi
Nghĩa nhơn còn bỏ huống chi cái gùi.

Tiếng chim kêu ở suối Từ Bi chỉ là sự than vãn tình đời đổi trắng thay đen. Hẳn ở nơi nào cũng có. Nhưng khi đã là phương dao thì câu ca thể hiện được địa phương tính, chỉ có ở đây mà không có ở nơi khác. Thử xét lại tính địa phương thông qua câu ca trên.

Thứ Bảy, 22 tháng 7, 2017

TIẾNG GỌI ĐÒ BÊN BỜ SÔNG CÔN


Bình Định có 3 con sông chính. Ở phía Bắc có sông Lại, thuộc huyện Bồng Sơn thời Hậu Lê, nay là các huyện Hoài Ân, An Lão, Hoài Nhơn. Rồi đến sông La Tinh, nó được xem là ranh giới thiên nhiên của 2 huyện Phù Mỹ và Phù Cát bây giờ, tức là của huyện Phù Ly cũ. Còn huyện Tuy Viễn ngày xưa ấy, gồm các huyện Vĩnh Thạnh, Tây Sơn, An Nhơn, Tuy Phước, Vân Canh, Quy Nhơn của ngày hôm nay thì có sông Côn. Có thể tính thêm sông Hà Thanh, từ Cù Mông chảy qua Vân Canh, Tuy Phước, Quy Nhơn, cũng cùng sông Côn đổ nước ra cửa Thị Nại, được xem là một nhánh của lưu vực phía Nam sông Côn.

Sông Côn là sông lớn nhất của Bình Định. Ngày xưa gọi nó là sông Tuy Viễn. Thời Minh Mạng, khi huyện Tuy Viễn chia làm hai thành Tuy Viễn và Tuy Phước, huyện Phù Ly chia làm hai thành Phù Mỹ và Phù Cát, vì lưu vực sông bao trùm, chảy qua cả 3 huyện Phù Cát, Tuy Viễn, Tuy Phước nên thời bấy giờ nó mang tên trong sách sử là sông Tam Huyện. Từ Pháp thuộc đến nay, sông được gọi là sông Côn. Có lẽ do đọc theo âm Kon của người miền ngược, Kon là tên gọi thượng nguồn chính của sông phát tích tận vùng núi giáp với Kon Tum và Quảng Ngãi.

Thứ Sáu, 14 tháng 7, 2017

NGÔN NGỮ VÀ VĂN TỰ


Nói đến mối quan hệ giữa Tiếng nói và Chữ viết, có lẽ ai cũng nhớ đến câu nói của cụ Thượng Chi – Phạm Quỳnh chừng trăm năm trước : 

Truyện Kiều còn, tiếng ta còn
Tiếng ta còn, nước ta còn.

Chữ viết là ký âm của Tiếng nói. Tiếng nói là công cụ truyền đạt thông tin trong giao tiếp, ứng xử… Chữ viết ghi lại truyền đạt đó, để truyền lại cho ngàn sau. Trong giao tiếp, chủ thể tiếp nhận ngôn ngữ của khách thể về làm giàu vốn liếng, cũng là để thông hiểu nhau trong tương tác. Hẳn nhiên cũng sẽ tự làm nghèo một số ngôn ngữ của mình nếu chủ thể ít khi đề cập đến nó. Với tiến trình cuộc sống phát triển, ngôn ngữ định danh cho một sự vật, nếu sự vật ấy không còn sử dụng, tiếng chỉ nó cũng sẽ bị mất đi.

Thứ Sáu, 7 tháng 7, 2017

VUA MINH MẠNG VÀ TÀU CHẠY BẰNG MÁY HƠI NƯỚC


Phải thừa nhận rằng vương triều Nguyễn vào thời vua Minh Mạng, nước ta đã có được những năm gọi là hưng thịnh. Về mặt nội trị, loạn lạc trong nước liên tục xảy ra, nhưng với cải cách hành chánh toàn quốc, tập quyền trung ương… đã bảo đảm cho Minh Mạng đưa quân bảo hộ cả Lào lẫn Chân Lạp. Đất nước thời đó được người phương Tây nhìn nhận là một cường quốc trong khu vực, trong đó không thể không có bản lĩnh của chính vua Minh Mạng đem lại.

Ở đây ta thử xét đến việc Minh Mạng áp dụng kỷ thuật cơ khí Phương Tây, ông đã nhanh chóng cho đóng tàu chạy bằng máy hơi nước, cải tổ thủy quân. Trong tình thế thời bấy giờ, thủy – hải quân phải vững mạnh mới bảo đảm việc biên phòng. Xâu chuỗi các sự kiện mà bộ sử Quốc Triều Chánh Biên Toát Yếu ghi chép, xem lại Minh Mạng đã có những động thái nào về việc nầy. Kết quả thu lượm ra sao.

Thứ Bảy, 1 tháng 7, 2017

NỖI LÒNG CAO BÁ QUÁT KHI ĐI QUA VÙNG NÚI CÙ MÔNG


Dãy Cù Mông là một nhánh của Trường Sơn chồm ra sát biển, làm ranh giới thiên nhiên giữa 2 tỉnh Bình Định và Phú Yên hiện nay. Xa xưa trước, năm 1471 vua Lê Thánh Tôn đưa quân vào đánh chiếm thành Đồ Bàn của người Chiêm, dãy Cù Mông cũng từng là ranh giới giữa Đại Việt và Chiêm quốc của một thời.

Còn Cao Bá Quát thì không chỉ là nhà thơ, là người hay chữ vào thời nhà Nguyễn, ông còn được biết đến là người từng tham gia cuộc chiến chống triều đình, với vai trò là quân sư của Lê Duy Cự. Khởi nghĩa Lê Duy Cự nổ ra vào năm 1854, ở Mỹ Lương, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc Hà Nội), triều đình nhà Nguyễn gọi là giặc Châu chấu. Cuộc nổi dậy năm ấy bị binh triều nhanh chóng dập tắt, Cao Bá Quát mất theo cùng nó. Cuộc đời con người tài hoa nhưng cứ gặp cảnh khốn cùng nầy có thể tóm tắt ngắn gọn như sau:

Thứ Sáu, 16 tháng 6, 2017

NHÀ THƠ TẢN ĐÀ ĐẾN VỚI ĐẤT BÌNH KHÊ - TÂY SƠN


Vào năm 1941, dù đã qua đời, nhưng Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu (1889 – 1939) đã được Hoài Thanh và Hoài Chân cung kính đặt vào một vị trí đặc biệt trong Thi Nhân Việt Nam, tập thi ca hợp tuyển và phê bình vừa xuất bản, ghi nhận những nhà thơ có tên tuổi đương thời. Nhà thơ vùng núi Tản sông Đà được mọi người lúc ấy xem là ngôi sao sáng, là chủ soái của thi đàn xuyên qua 2 thế kỷ.

Nhưng Tản Đà không chỉ là nhà thơ, ông còn làm báo, viết văn, dịch thuật, soạn tuồng, soạn sách giáo khoa… Ông từng tranh luận với các nhà tân học về luân lý, các vấn đề cấp bách của xã hội, ông cũng đã từng là chủ báo, chủ bút của một số tạp chí đầu thế kỷ trước, từng lập ra nhà xuất bản cho riêng ông… Ông quả là người đa tài, đúng là người đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp văn chương. Tâm huyết ông dành cho văn hóa nước nhà gói gọn vào ý tưởng bồi đắp cho bức dư đồ, không chỉ là tạp chí An Nam, mà còn là đất nước đang rách nát tả tơi:

Thứ Ba, 30 tháng 5, 2017

MỒNG 5 THÁNG 5 - ĂN TẾT GIỮA NĂM


TẠI SAO GỌI LÀ GIỮA NĂM !

Năm Tháng Ngày Giờ là những đơn vị của thời gian, thành thử phải sơ lược lại một chút vài khái niệm về Lịch pháp (phép làm lịch) của lịch xưa.

Lịch là hệ thống chu kỳ của thời gian. Thời cổ xưa con người đã nghiệm ra chu kỳ tuần hoàn của thời tiết ảnh hưởng đến mùa vụ trồng trỉa, hệ thống lại chu kỳ thời gian, làm lịch chính là một trong những yếu tố giúp cho con người sinh tồn. Người Việt cổ đã có những tên gọi đơn vị thời gian còn lưu lại, còn dùng đến tận bây giờ như Rằm, Mồng. Đó là những ngữ âm thuần Việt liên quan đến lịch tuần trăng, bây giờ gọi phổ biến là Lịch Âm. Một số người còn gọi chúng là Lịch Ta.

Thứ Ba, 23 tháng 5, 2017

QUỐC VĂN LỚP 12 TRƯỚC NĂM 1975


Có lẽ rất nhiều người không biết là nền giáo dục VNCH trước đây ở miền Nam có môn Quốc Văn ở lóp 12. Và chắc cũng không ít người ngồi lớp 12 vào niên khóa 1974 – 1975 đã không nhớ rõ là mình có học mộn này. Rất dễ hiểu. Bỡi vì môn Văn từ niên khóa 1973 – 1974 trở về trước, học sinh lớp 12 chỉ học Triết học, còn học sinh lớp 12 niên khóa 1974 – 1975 được cập nhật môn Quốc văn nhưng chỉ học qua quýt có vài tháng, qua Tết là đã ngậm ngùi xếp sách lại lo chạy loạn, né tránh đạn bom.

Nhìn lại môn Quốc văn (còn gọi là Việt văn) của Trung học Đệ nhị cấp thời trước (bây giờ gọi là cấp 3), có thể sơ lược mấy điều :

Thứ Hai, 22 tháng 5, 2017

TRI HUYỆN BÌNH KHÊ - ÔNG QUAN TRẤN NHẬM ĐẦU TIÊN

Tranh vẽ vua Hàm Nghi bị quân Pháp bắt

Tháng 9 năm 1888, triều đình Đồng Khánh trích lấy 18 thôn của huyện Tuy Viễn, kết hợp cùng Nha Kinh lý An Khê lập ra huyện Bình Khê, cho lệ vào phủ An Nhơn. Huyện Bình Khê với các thôn xã hiện thuộc TX An Khê của Gia Lai, huyện Vĩnh Thạnh ngày nay, các xã Tây Thuận, Tây Giang, Bình Tường… của Tây Sơn bây giờ. Như vậy triều Nguyễn đã thiết lập, ổn định được chính quyền ở ngay vùng cửa ngõ lên Tây Nguyên.