May
được sống nhờ con, được ở trong ngôi nhà hiện đại của con với cái phòng bếp,
phòng ăn khá sang, khá tiện nghi, nó khiến tôi cứ ngùi thương cái nhà bếp lọ
lem của má tôi hồi xưa.
Ngôi nhà ngày xưa của chúng
tôi ba gian hai chái, mái tranh vách đất mà được cái gọn gàng, ngăn nắp. Ba là
chủ nhà ở nhà trên để tiện việc hương khói ông bà, lũ chị em
chúng tôi ở nhà dưới, còn má tôi thì vừa ở nhà buồng vừa ở nhà bếp.
Nhà buồng là buồng ngủ, là chỗ sinh nở những đứa con của má, còn nhà bếp là chỗ
cho má thức và làm lụng từ sáng đến tối.
Nhà
bếp của má khá rộng rãi, chừng 16 mét vuông, úp mặt về phía sân cát (nơi đặt bể
non bộ, và cũng là chỗ trống bây giờ người ta gọi là giếng trời) ba mặt kia vây
kín bởi các vách trát đất nứt nẻ, sù sì. Ba giúp má làm “nội thất” nhà bếp.
Trên nền đất nện đen bóng, dựa vào vách bên này, đặt hai bộ ông táo. Ông táo nặn
bằng đất sét, phơi khô. Dọc vách, đặt ú, tỉn sành, hũ đất nung: cái đựng muối hột,
cái đựng mắm cua, cái đựng nước tương… để vần nóng. Cái nào cũng đậy nắp hoặc bịt
miệng bằng lá chuối, lá tra kín mít. Những ú tỉn đó, lâu ngày có cái bị vỡ tan
ra, ném đi, cho lũ con lít nhít của má những mảnh sành để chúng vanh tròn chơi
trò đánh chuông hoặc ném thia lia… Dọc vách đối diện bên kia, đặt bộ cối xay
lúa với cái tai cối to hơn tai bò, giằng xay dài hai thước móc vào thanh đà nhà
đen nhẻm vì ám khói. Giữa nhà là khoảng trống, dành cho má vần cối
ra giã gạo. Má thường giã gạo chày đôi với chị dâu hoặc chị Hai (lâu ngày chỗ ấy
lõm xuống, in hình đít cối hình vuông). Ba còn “bổ sung” một gác bếp bằng thanh
tre ghép để có chỗ hun khói vật dụng, từ bó lạt tre, bó hom tre đến các loại
thúng, rổ, mê, trẹt đan bằng nan tre…
